Nafas

Inson dunyoga kelib, birinchi bo‘lib nafas oladi. Oxirida esa nafas chiqaradi. Qolgan hamma narsa ularning orasida sodir bo‘ladi. Biz bu ritmga shunchalik ko‘nikib qolamizki, uni eshitmay qo‘yamiz, xuddi o‘z yuragimizni eshitmay qo‘yganimiz kabi. Faqat qachondir havo yetishmagan odamgina oddiy nafasda qanchalik saxovat borligini biladi. Men buni bolaligimdan bilaman, shuning uchun bo‘lsa kerak, qo‘shiq sokin chiqdi.

Rumiyning «Masnaviy»sida inson o‘z qamishzoridan uzilgan ney - qamish nayga o‘xshaydi. U ayriliq va asliga bo‘lgan sog‘inch haqida kuylaydi, uning ovozida shunchaki shamol emas, olov eshitiladi. Lekin men bu timsolda boshqa narsani ham eshitaman: nayning ichi bo‘sh, va aynan shu bo‘shliq unga jaranglash imkonini beradi. Kuy qamishda emas, unga nafas puflayotgan zotda tug‘iladi. «Kirik havo, chiqik havo / O‘rtasida sening navo»: bu satrda men hech narsani o‘ylab topmadim. Men faqat odatda e’tibordan chetda qoldiradigan pauzaga quloq soldim.

Qur’onda Alloh insonga O‘z ruhidan puflagani aytilgan. Bu so‘zlarni o‘z nafasimni eslamasdan o‘qiy olmayman: har bir nafas menga haqli ravishda tegishli narsa emas, balki in’om etilgan narsadek tuyuladi. Xojagon an’anasida - keyinchalik Naqshbandiya shakllangan Markaziy Osiyo tasavvuf tariqatida - Abdulxoliq G‘ijduvoniy nomi bilan sakkiz qoida bog‘lanadi. Birinchisi - hush dar dam: birorta nafasda ham g‘aflatda qolmaslik. Oddiy eshitiladi, lekin bajarish deyarli imkonsiz: biz o‘z nafasimizni sezmay yashaymiz. Bu e’tiborda men zikrga, yod etishga hamohang bir narsani topaman. Nafasning o‘zi ibodatga aylanmaydi, lekin u bizga kundalik ishlar orasida unutib qo‘yadiganimiz Zotni eslatishi mumkin.

Shuning uchun «Nafas, bu zikr» - tenglama emas, balki taklif. «Nafasimda bor vatan». Bu vatan chegara bilmaydi: u men bilan shahardan shaharga, yildan yilga ko‘chib yuradi va har doim bir nuqtada, «oldin» va «keyin» o‘rtasida turadi - u yerda ikkalasi ham eshitiladi.

Qur’onda tong haqida u nafas ola boshlashi aytilgan. Tong - dunyoning nafas olishi, va har bir nafasimiz o‘zimiz bilan olib ketishga ulgurgan bir parcha tongdir. «Dam, bu sen. Dam, bu men. Bir dam, abadiyat». Abadiyat bir lahzaga sig‘ishi mumkinmi, bilmayman. Lekin ba’zan nafas olish va chiqarish orasidagi pauza butun bir umrdan uzunroq tuyuladi.