Sukunat

Men hali juda yosh edim. Rostov viloyatidagi Uglegorskda yozgi tush payti: jazirama, shaxtyorlar posyolkasining bo‘m-bo‘sh hovlisi, uch qavatli uylar va menga har qanday uydan balandroq tuyulgan teraklar. Men velosipedda ketayotib, birdan to‘xtadim. Atrofda hech kim yo‘q edi. Hatto qushlar ham sayramasdi. Men mutlaq sukunatni eshitdim.

Keyin esa qayerdandir yengil shabada paydo bo‘ldi. U teraklarning barglarida shitirladi, ularni tebratdi, va shitirlash shunchalik aniq eshitildiki, go‘yo bungacha dunyoda birorta ham tovush bo‘lmagandek edi. Hech qanday fikr yo‘q edi. Faqat hayrat va zavq bor edi.

Ancha keyin men Injilda Ilyos payg‘ambarning Horib tog‘ida turgani haqida o‘qidim. Qoyalarni yorib yuborgan kuchli shamol o‘tdi, lekin Rabb shamolda emas edi. Keyin zilzila va olov, lekin Rabb ularda ham emas edi. Va faqat olovdan keyingina «sokin, mayin shabada» eshitildi. Ibroniycha matnda bu yerda «sukunatning nozik ovozi» deb o‘qish mumkin bo‘lgan ibora turadi. O‘shanda men bu satrlarni bilmasdim. Lekin o‘qiganimda, o‘z hovlimni tanidim.

Men katta bo‘lganimda bilgan boshqa sukunat ham bor. Tog‘larning baland qismida, Krasnaya Polyanada, Qora piramidada men yolg‘iz qoldim: sayyohlar uzoqda edi va xalal bermasdi. Bu xuddi Kavkazning qorli cho‘qqilari va yetib bo‘lmaydigan ufqlar kabi ulkan, jarangdor sukunat edi. U yerda hech narsa qo‘shish shart emas: na tushuntirish, na baholash, na oldinga shoshilish.

Bu ikki sukunat - bolalikdagi jazirama va tog‘dagi baland sukunat - «Sukunat»ning asosiga aylandi. Shuning uchun u keng, deyarli orkestrdek yangraydi: men tovushning yo‘qligini emas, balki huzurning to‘laligini ifodalamoqchi edim. «So‘zlar o‘ldi, qoldi nur». Odatda biz cheksiz ichki suhbat olib boramiz, solishtiramiz, javoblarni oldindan tayyorlaymiz va ko‘z oldimizda sodir bo‘layotgan narsani eshitmay qo‘yamiz.

Qur’onda Robbni ichingda, tazarru bilan, ovozni ko‘tarmay, ertayu kech zikr qilish buyurilgan. Xojagon so‘fiylari sokin, ovozsiz zikrni qadrlagan, al-Qushayriy esa o‘z risolasida sukutga alohida bob bag‘ishlagan. Men bolalikdagi o‘sha tush paytini zikr deb atashga jur’at etmayman. Lekin birdan shamol paydo bo‘ladigan sukunat ham xuddi shunga o‘rgatadi: tinglashga.

Velosipeddagi bola bularning barchasini tushungan deb da’vo qilmayman. O‘shanda faqat hayrat bor edi. Bugun menga bunday sukunatda uzoq qolish kamdan-kam nasib etadi. Lekin o‘sha tush paytining xotirasi yo‘qolmadi. Ba’zan to‘xtab, men gapirishdan to‘xtaganimda ham dunyo mavjudligini eshitish kifoya. Shamol hanuz barglar orasidan o‘tib turadi.