Vasl

Hayotning qaysidir bir paytida «biz» so‘zi paydo bo‘ladi. Avvaliga uning ortida suhbatlar, umumiy rejalar, boshqa odamni tanish quvonchi turadi. Keyin oddiy kunlar keladi: ish, charchoq, kelishmovchilik, oila tashvishlari. Va asta-sekin «biz» bayramona va’da ham, o‘zingdan voz kechish ham emasligini tushunasan. Bu ikki alohida hikoyaga to‘liq ajratib bo‘lmaydigan yangi hayot. Men uchun Vasl shu yerdan boshlanadi.

Toshqindan keyin qanday qilib uy-joyimizni yo‘qotganimizni eslayman. O‘shanda yuksak mulohazalarga vaqt yo‘q edi: qayerda yashashni va odatiy dunyomizni qanday qilib qaytadan qurishni hal qilish kerak edi. Vayronagarchilikda tasalli beruvchi ma’noni hozir ham ko‘rmayman. Lekin keyingi qadamni biz birga qo‘ydik. Yaqinlik abadiyat haqidagi chiroyli so‘zlar bilan emas, balki ikkalangizda ham tayyor javob bo‘lmaganida yonma-yon qola olishing bilan sinaladi.

«Tomchi daryoga qaytdi». Bu timsol inson boshqasi uchun yo‘q bo‘lib ketishi kerakligi haqida emas. Tomchi avval ham suv edi, daryo uni qaytadan yaratmaydi. Sevgida ham biz o‘zimiz bilan xotira, odatlar, qo‘rquvlar, bosib o‘tgan yo‘llarimizni olib kelamiz. Boshqa odamni o‘z kutganlaringga moslab o‘ylab topib bo‘lmaydi. O‘n yillar o‘tgandan keyin ham yoningda qayta-qayta kashf etish mumkin bo‘lgan odam qoladi. Qur’onda oyatlar qatorida Alloh odamlar uchun ularda orom topsinlar deb juftlarni yaratgani va ular orasiga muhabbat va mehr-shafqat solgani aytilgan. Boshqa bir joyda esa orom topgan nafsga: Robbingga qayt, deyilgan. Bular turli ma’nolar, va men ularni bittaga qo‘shib yubormoqchi emasman. Insoniy sevgi chegaralar va mas’uliyatni bekor qilmaydi va insonni Ilohiyning bir qismiga aylantirmaydi. U juda zaminiy narsalarni talab qiladi: yon berish, xatoni tan olish, o‘z vaqtida qo‘l uzatish, birovning zaifligini yakuniy hukmga aylantirmaslik. Lekin asliga qaytish haqidagi tasavvuf tili menga tushunarli, chunki men uyga, bitta odamning yoniga qaytish qanday bo‘lishini bilaman.

«Vasl, bu oxir. Vasl, bu boshlanish». Birga o‘tgan yillar davomida men hamma narsani so‘zsiz tushunishni va hech qachon xato qilmaslikni o‘rganmadim. Lekin og‘ir kundan keyin bir-birimizni yana tanlash imkoniyati qanchalik muhimligini tobora aniqroq ko‘ryapman. Tomchi daryoga karnay-surnay sadolari ostida qaytmaydi. Suv shunchaki oqishda davom etadi. Va oldinda dengiz ochiladi.